THỰC TRẠNG THỰC PHẨM NHẬP KHẨU BỊ ÁCH TẮC TẠI CỦA KHẨU DO QUY ĐỊNH MỚI VÀ VIỆC ÁP DỤNG ĐIỀU KHOẢN CHUYỂN TIẾP CỦA NGHỊ QUYẾT 66.13/2026/NQ-CP

I.              Thực trạng doanh nghiệp phản ảnh

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp phản ánh tình trạng hồ sơ nhập khẩu bị ách tắc tại cửa khẩu, không được cơ quan Hải quan cho thông quan với lý do hồ sơ không đáp ứng các điều kiện theo Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP mới ban hành và có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký ban hành (ngày 27/01/2026). Hệ quả là hàng hóa bị lưu kho, lưu bãi kéo dài, phát sinh chi phí lớn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất – kinh doanh của nhiều doanh nghiệp.

II.            Nội dung Điều 15 – Điều khoản chuyển tiếp và ý nghĩa pháp lý

Điều 15. Điều khoản chuyển tiếp của Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP quy định rõ cơ chế xử lý đối với các hồ sơ, sản phẩm và giấy tờ pháp lý đã tồn tại trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực, cụ thể:

1.    Đối với hồ sơ đăng ký bản công bố sản phẩm đã nộp trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực thi hành hoặc sản phẩm thực phẩm đã được cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc thực phẩm bổ sung chuyển từ tự công bố sang đăng ký bản công bố sản phẩm:

·       Doanh nghiệp được tiếp tục sử dụng hồ sơ, giấy tờ đã nộp;

·       Có trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ theo quy định mới trong thời hạn 24 tháng kể từ ngày Nghị quyết có hiệu lực;

·       Cơ quan tiếp nhận hồ sơ có trách nhiệm thẩm định theo quy định của Nghị quyết.

2.    Đối với sản phẩm đã tự công bố trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực:

·       Doanh nghiệp được tiếp tục lưu hành sản phẩm;

·       Có trách nhiệm hoàn thành việc công bố tiêu chuẩn áp dụng theo quy định mới trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày Nghị quyết có hiệu lực.

3.    Hết thời hạn chuyển tiếp nêu trên, các hồ sơ, giấy tờ cũ mới không còn giá trị để sản xuất hoặc nhập khẩu. Tuy nhiên, đối với:

·       Sản phẩm đã được sản xuất trong vòng 24 tháng;

·       Sản phẩm đã tự công bố, sản xuất trong vòng 12 tháng;

tính từ thời điểm Nghị quyết có hiệu lực, thì được tiếp tục lưu thông đến hết hạn sử dụng của sản phẩm, và chủ sở hữu sản phẩm chịu trách nhiệm về chất lượng, an toàn của sản phẩm đó.

Có thể thấy, quy định này thể hiện rõ tinh thần chuyển tiếp có thời hạn, cho phép các doanh nghiệp tiếp tục sử dụng hồ sơ, giấy phép cũ trong một khoảng thời gian nhất định, thay vì phải đáp ứng ngay lập tức các điều kiện mới.

Từ quy định cụ thể tại Điều 15 nêu trên có thể thấy, Nghị quyết đã dự liệu rõ giai đoạn chuyển tiếp để doanh nghiệp có thời gian thích nghi và hoàn thiện hồ sơ theo yêu cầu mới. Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay, nhiều doanh nghiệp đang phản ánh tình trạng hàng hóa nhập khẩu bị ách tắc tại cửa khẩu, không được cơ quan Hải quan cho thông quan với lý do hồ sơ, sản phẩm chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Nghị quyết mới ban hành.

Cách áp dụng này cần được xem xét lại về mặt pháp lý.

Trước hết, đối với các hồ sơ đăng ký bản công bố sản phẩm đã nộp trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực, hoặc các sản phẩm đã được cấp Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố, Điều 15 cho phép doanh nghiệp tiếp tục sử dụng các hồ sơ, giấy tờ này trong thời hạn chuyển tiếp lên đến 24 tháng. Trong khoảng thời gian đó, nghĩa vụ của doanh nghiệp là hoàn thiện hồ sơ theo quy định mới, chứ không phải điều kiện bắt buộc ngay lập tức để được nhập khẩu hay thông quan hàng hóa.

Do đó, việc cơ quan Hải quan lấy lý do “hồ sơ chưa đáp ứng quy định mới” để từ chối thông quan ngay trong thời gian chuyển tiếp là chưa phù hợp với tinh thần và nội dung của Điều 15. Cách hiểu này vô hình trung đã tước bỏ giá trị pháp lý tạm thời của hồ sơ, giấy phép cũ, trong khi Nghị quyết vẫn thừa nhận hiệu lực của các hồ sơ đó trong một khoảng thời gian nhất định.

Tương tự, đối với sản phẩm đã được tự công bố trước thời điểm Nghị quyết có hiệu lực, pháp luật cho phép doanh nghiệp tiếp tục lưu hành và hoàn thiện việc công bố tiêu chuẩn áp dụng trong thời hạn 12 tháng. Quy định này khẳng định rõ rằng pháp luật không đặt ra yêu cầu ngừng ngay việc nhập khẩu hoặc lưu thông sản phẩm chỉ vì chưa kịp đáp ứng các điều kiện mới.

III.         Hệ quả pháp lý của việc áp dụng không đúng Điều khoản chuyển tiếp

Việc áp dụng Điều 15 không đúng hoặc không thống nhất trong hoạt động thông quan có thể dẫn đến nhiều hệ quả pháp lý đáng lưu ý.

Thứ nhất, hành vi từ chối thông quan trong khi doanh nghiệp vẫn đang sử dụng hồ sơ hợp pháp trong thời hạn chuyển tiếp có nguy cơ bị xem là hành vi hành chính trái quy định, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp. Doanh nghiệp hoàn toàn có cơ sở để thực hiện khiếu nại, kiến nghị hoặc khởi kiện hành chính theo quy định của pháp luật.

Thứ hai, việc hàng hóa bị ách tắc kéo dài tại cửa khẩu gây thiệt hại trực tiếp cho doanh nghiệp như chi phí lưu kho, lưu bãi, chậm tiến độ giao hàng, ảnh hưởng đến hợp đồng thương mại. Trong một số trường hợp, điều này còn có thể làm phát sinh yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được lỗi trong việc áp dụng pháp luật của cơ quan có thẩm quyền.

Thứ ba, về mặt chính sách, cách áp dụng cứng nhắc quy định mới ngay lập tức, bỏ qua điều khoản chuyển tiếp, sẽ làm suy giảm niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp vào tính ổn định và dự đoán được của hệ thống pháp luật, đi ngược lại mục tiêu cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh mà Chính phủ đang hướng tới.

IV.          Kết luận và kiến nghị

Từ các phân tích trên có thể khẳng định rằng, Điều 15 – Điều khoản chuyển tiếp của Nghị quyết đã cho phép doanh nghiệp tiếp tục sử dụng hồ sơ, giấy tờ và kết quả công bố cũ trong thời hạn nhất định. Trong khoảng thời gian này, cơ quan quản lý nhà nước, bao gồm cả cơ quan Hải quan, không có cơ sở pháp lý để từ chối thông quan hàng hóa chỉ vì doanh nghiệp chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện mới.

Do đó, để bảo đảm việc thực thi pháp luật đúng quy định và thống nhất, cần:

• Cơ quan Hải quan rà soát lại cách hiểu và áp dụng Điều 15 trong hoạt động thông quan;
• Thống nhất quan điểm rằng thời hạn 12 tháng, 24 tháng là thời gian chuyển tiếp hợp pháp, không phải là rào cản ngay lập tức đối với hoạt động nhập khẩu;
• Doanh nghiệp chủ động căn cứ Điều 15 để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, đồng thời xây dựng lộ trình hoàn thiện hồ sơ theo quy định mới.

Việc áp dụng đúng Điều khoản chuyển tiếp không chỉ bảo vệ quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp mà còn bảo đảm tính nghiêm minh, nhất quán và hợp lý của hệ thống pháp luật.

Trong trường hợp Quý doanh nghiệp có nhu cầu được các luật sư hỗ trợ khiếu nại, giải trình hoặc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp liên quan đến việc áp dụng Quy định tại Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP, có thể liên hệ Celigal để được tư vấn và hỗ trợ pháp lý phù hợp.