RỦI RO TỪ GIAO DỊCH VAY VỐN NỘI BỘ 0%

Trong thực tiễn quản trị tài chính tại các doanh nghiệp Việt Nam, việc các chủ sở hữu, cổ đông hoặc giám đốc điều hành tự bỏ tiền túi cho công ty của mình vay không tính lãi (lãi suất 0%) là một giải pháp bổ sung vốn lưu động vô cùng phổ biến. Nhiều nhà quản lý doanh nghiệp vẫn coi đây là hoạt động hỗ trợ nội bộ thuần túy và không làm phát sinh chi phí tài chính cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, hành lang pháp lý mới ban hành tại Nghị định 255/2026/NĐ-CP đã chính thức thắt chặt cơ chế giám sát đối với các giao dịch tài chính này. Mọi khoản vay mượn giữa cá nhân điều hành và doanh nghiệp vượt ngưỡng luật định đều bị xem là giao dịch liên kết, buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc giao dịch độc lập (giá thị trường) và đối mặt với các rủi ro ấn định thuế rất lớn từ cơ quan quản lý.

Dưới đây là tóm tắt chi tiết các quy định pháp lý và rủi ro đi kèm đối với giao dịch vay vốn không lãi suất này:

1. Điều kiện xác lập "Quan hệ liên kết"

+ Chủ thể giao dịch: Giữa doanh nghiệp và cá nhân điều hành, kiểm soát doanh nghiệp (Giám đốc, thành viên Hội đồng quản trị, chủ sở hữu hoặc cá nhân có mối quan hệ gia đình ruột thịt với những người này).

+ Ngưỡng giá trị: Khoản vay, cho vay, mượn hoặc cho mượn đạt ít nhất 10% vốn góp của chủ sở hữu tại thời điểm phát sinh giao dịch trong kỳ tính thuế.

+ Hệ quả pháp lý: Doanh nghiệp và cá nhân đó chính thức phát sinh quan hệ liên kết. Khoản vay trở thành giao dịch liên kết và chịu sự điều chỉnh của các quy định chống chuyển giá.

2. Cơ chế áp trần chi phí lãi vay (Khống chế 30% EBITDA)

+ Nguyên tắc áp dụng: Tổng chi phí lãi vay ròng (sau khi bù trừ với lãi tiền gửi và lãi cho vay) được trừ khi tính thuế TNDN của doanh nghiệp có giao dịch liên kết không vượt quá 30% EBITDA.

+ Hệ quả gián tiếp: Việc phát sinh khoản vay liên kết (dù là vay 0% từ sếp) sẽ kéo theo hệ quả là toàn bộ chi phí lãi vay ngân hàng thương mại độc lập của doanh nghiệp cũng bị áp trần khống chế 30% EBITDA.

+ Xử lý phần chi phí vượt trần: Chi phí lãi vay vượt mức 30% sẽ bị loại khỏi chi phí được trừ khi tính thuế TNDN của năm hiện tại, và được theo dõi chuyển tiếp liên tục sang các năm sau nhưng không quá 05 năm.

3. Rủi ro bị ấn định thuế do vi phạm nguyên tắc giao dịch độc lập

+ Bản chất vi phạm: Mức lãi suất vay 0% chắc chắn nằm ngoài khoảng giá trị giao dịch độc lập chuẩn (từ bách phân vị thứ 35 đến bách phân vị thứ 75) của các giao dịch cho vay độc lập tương đồng trên thị trường.

+ Thẩm quyền của cơ quan thuế: Khi thanh tra, cơ quan thuế có quyền ấn định mức lãi suất cho vay theo giá trị trung vị (bách phân vị thứ 50) của thị trường.

+ Rủi ro thuế kép phát sinh:

ü Đối với cá nhân cho vay (Giám đốc): Bị truy thu 5% thuế TNCN từ đầu tư vốn đối với phần thu nhập lãi vay được cơ quan thuế ấn định thêm.

ü Đối với doanh nghiệp đi vay: Chi phí lãi vay bị ấn định thêm có nguy cơ tiếp tục bị loại trừ do tổng chi phí lãi vay vượt mức trần 30% EBITDA.

4. Nghĩa vụ tuân thủ hồ sơ thuế giao dịch liên kết

+ Kê khai thông tin: Bắt buộc kê khai đầy đủ thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết theo Phụ lục I nộp cùng Tờ khai quyết toán thuế TNDN hằng năm.

+ Lập hồ sơ xác định giá: Doanh nghiệp phải lập, lưu giữ và sẵn sàng cung cấp Hồ sơ quốc gia (Local File) và Hồ sơ toàn cầu (Master File) trong thời hạn không quá 30 ngày làm việc khi có yêu cầu bằng văn bản từ cơ quan thuế